भारतभर छठ पूजा

1. तारीख कार्तिक शुक्ल पक्ष षष्ठी आहे; अमान्त आणि पौर्णिमान्त पद्धतींत महिन्याचे नाव सारखेच आहे.
2. ज्या दिवशी स्थानिक सूर्योदयाला ही तिथी असते (उदय तिथी) त्या दिवशी येते.
3. तिथी दोन सूर्योदयांना असल्यास (वृद्धी तिथी), पहिला दिवस घेतला जातो.
4. तिथी कोणत्याही दिवशी त्या काळाला स्पर्श करत नसल्यास (क्षय तिथी), ज्या हिंदू दिवशी ती सर्वाधिक काळ असते तो दिवस वापरला जातो.
5. दाखवलेली तारीख संध्या अर्घ्याचा दिवस आहे, जेव्हा त्या संध्याकाळी मावळत्या सूर्याला अर्घ्य दिले जाते; पुढच्या सूर्योदयाला उगवत्या सूर्याला उषा अर्घ्य दिले जाते, त्यानंतर व्रताचे पारण होते.
6. प्रादेशिक अपवाद, 2025 च्या बिहार आणि पश्चिम बंगालच्या सुट्ट्यांच्या याद्यांवरून अनुमानित, कोणत्याही पंचांगाचा लिखित नियम नव्हे: कार्तिक शुक्ल पंचमी दोन सूर्योदयांना असल्यास खरना त्यांपैकी पहिल्या दिवशी आणि संध्या अर्घ्य दुसऱ्या दिवशी, ज्याच्या संध्याकाळी षष्ठी असते; तेव्हा सूर्योदयाला षष्ठी असलेला दिवस “निवडलेले नाही” म्हणून दाखवला जातो.
7. त्याच नावाचा अधिक मास असलेल्या वर्षी हे नियमित (निज) मासात पाळले जाते.

छठ चार दिवसांचा सण आहे: नहाय-खाय, खरना, संध्या अर्घ्य (दाखवलेली तारीख) आणि पुढच्या सकाळी उषा अर्घ्य. संध्या अर्घ्य ज्या दिवशी सूर्योदयाला कार्तिक शुक्ल षष्ठी असते त्या दिवशी होते, जसे भारत सरकारचे पंचांग (राष्ट्रीय पंचांग) छठची तारीख देते; षष्ठी दोन सूर्योदयांना असल्यास पहिला दिवस घेतला जातो, कारण फक्त त्याच दिवशी संध्याकाळच्या अर्घ्याच्या वेळी षष्ठी असते. पंचमी दोन सूर्योदयांना असल्यास त्याऐवजी त्यांपैकी दुसरा दिवस दाखवला जातो (2025 मध्ये पाटणा आणि कोलकाता येथे 27 ऑक्टोबर, बिहार आणि पश्चिम बंगालच्या सुट्ट्यांच्या याद्यांची तारीख): हा त्या दोन याद्यांवरून अनुमानित प्रादेशिक अपवाद आहे, कोणत्याही पंचांगाचा लिखित नियम नाही. राष्ट्रीय पंचांग आणि भारत सरकारची सुट्ट्यांची यादी 28 ऑक्टोबर 2025 देतात, ज्या दिवशी बिहारमध्ये सूर्योदयाला षष्ठी आहे; जेथे अपवाद लागू होतो तेथे तो दिवस “निवडलेले नाही” म्हणून दाखवला जातो.

छठ पूजा