कथा
मद्र देशाचा राजा अश्वपती याला अठरा वर्षे सावित्री देवीची उपासना केल्यानंतरच एक कन्या झाली, जिचे नाव त्याने देवीच्याच नावावरून ठेवले. सावित्री इतकी तेजस्वी झाली की कोणत्याही राजपुत्राला तिला मागणी घालण्याचे धाडस होईना, म्हणून तिच्या वडिलांनी तिला स्वतःच पती निवडण्यासाठी पाठवले.
तिने अंध राजा द्युमत्सेनाचा पुत्र सत्यवान याची निवड केली; द्युमत्सेनाने आपले राज्य गमावले होते आणि तो वनात तपस्व्याचे जीवन जगत होता. नारद मुनींनी सावध केले की सत्यवान सर्व प्रकारे सद्गुणी आहे, पण त्या दिवसापासून बरोबर एका वर्षाने त्याचा मृत्यू ठरलेला आहे. सावित्रीने आपली निवड बदलली नाही, आणि त्यांचा विवाह झाला.
ती वनात राहून पतीची आणि सासू-सासऱ्यांची सेवा करत दिवस मोजत राहिली. ठरलेल्या दिवसाच्या तीन दिवस आधी तिने अन्नत्याग करून उभ्याने जागरण करत उपवास सुरू केला. शेवटच्या दिवशी सत्यवान लाकडे तोडायला गेला तेव्हा तीही त्याच्यासोबत वनात गेली. त्याला भोवळ आली, त्याने तिच्या मांडीवर डोके ठेवले, आणि मृत्यूचे अधिपती यम येऊन त्याचे प्राण घेऊन गेले.
सावित्री यमाच्या मागोमाग चालू लागली. यमाने तिला परत जाण्यास सांगितले, पण ती चालतच राहिली, आणि धर्म, सज्जनांची मैत्री आणि राजांचे कर्तव्य यांविषयी इतक्या शहाणपणाने बोलली की प्रसन्न होऊन यमाने तिला वर दिले — पतीच्या प्राणांखेरीज काहीही. तिने सासऱ्यांची दृष्टी आणि राज्य, आणि आपल्या वडिलांसाठी शंभर पुत्र मागितले. मग तिने स्वतःसाठी सत्यवानापासून होणारे शंभर पुत्र मागितले.
यमाने विचार न करता तो वर दिला, आणि मग त्याच्या लक्षात आले की सत्यवान जिवंत असल्याशिवाय तो खरा ठरू शकत नाही. तिच्या चातुर्याने आणि निष्ठेने प्रसन्न होऊन त्याने सत्यवानाचे प्राण परत केले. वटवृक्षाखाली सत्यवान झोपेतून जागा व्हावा तसा उठला; त्याच्या वडिलांना दृष्टी आणि राज्य परत मिळाले. सुवासिनी आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी हे व्रत करतात आणि ज्या वटवृक्षाखाली सत्यवान पुन्हा जिवंत झाला त्याची पूजा करतात.
पारंपरिक कथा आम्ही आमच्या शब्दांत सांगितली आहे; कुटुंबांत आणि पोथ्यांमध्ये सांगितल्या जाणाऱ्या कथांच्या तपशिलांत फरक असतो.