भारतभरि छठ पर्व

1. मिति कार्तिक शुक्ल पक्ष षष्ठी हो; अमान्त र पूर्णिमान्त दुवै पद्धतिमा महिनाको नाम उही हो।
2. यो तिथि स्थानीय सूर्योदयमा रहने दिन (उदय तिथि) पर्छ।
3. तिथि दुई सूर्योदयमा रहे (वृद्धि तिथि) पहिलो दिन लिइन्छ।
4. तिथिले कुनै पनि दिन त्यो अवधि छुँदैन भने (क्षय तिथि), तिथि सबैभन्दा लामो रहने हिन्दू दिन प्रयोग गरिन्छ।
5. देखाइएको मिति सन्ध्या अर्घ्यको दिन हो, जब त्यस साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइन्छ; भोलिपल्ट सूर्योदयमा उदाउँदो सूर्यलाई उषा अर्घ्य, त्यसपछि व्रतको पारण।
6. क्षेत्रीय अपवाद, 2025 का बिहार र पश्चिम बङ्गालका बिदा सूचीबाट अनुमान गरिएको, कुनै पञ्चाङ्गको लिखित नियम होइन: कार्तिक शुक्ल पञ्चमी दुई सूर्योदयमा रहे खरना तीमध्ये पहिलो दिन र सन्ध्या अर्घ्य दोस्रो दिन हुन्छ, जसको साँझ षष्ठी रहन्छ; त्यसबेला सूर्योदयमा षष्ठी भएको दिन “छानिएको छैन” भनी देखाइन्छ।
7. उही नामको अधिक महिना भएको वर्षमा यो सामान्य (निज) महिनामा मनाइन्छ।

छठ चार दिनको पर्व हो: नहाय-खाय, खरना, सन्ध्या अर्घ्य (देखाइएको मिति) र भोलिपल्ट बिहान उषा अर्घ्य। भारत सरकारको पञ्चाङ्ग (राष्ट्रिय पञ्चाङ्ग) ले छठको मिति दिएजस्तै, सन्ध्या अर्घ्य सूर्योदयमा कार्तिक शुक्ल षष्ठी भएको दिन हुन्छ; षष्ठी दुई सूर्योदयमा रहे पहिलो दिन लिइन्छ, किनकि त्यसैको साँझको अर्घ्यको बेला मात्र षष्ठी रहन्छ। पञ्चमी दुई सूर्योदयमा रहे यसको सट्टा तीमध्ये दोस्रो दिन देखाइन्छ (2025 मा पटना र कोलकातामा 27 अक्टोबर, बिहार र पश्चिम बङ्गालका बिदा सूचीको मिति): यो ती दुई सूचीबाट अनुमान गरिएको क्षेत्रीय अपवाद हो, कुनै पञ्चाङ्गको लिखित नियम होइन। भारतको राष्ट्रिय पञ्चाङ्ग र भारत सरकारको बिदा सूचीले 28 अक्टोबर 2025 दिन्छन्, जुन दिन बिहारमा सूर्योदयमा षष्ठी छ; अपवाद लागू हुने ठाउँमा त्यो दिन “छानिएको छैन” भनी देखाइन्छ।

छठ पर्व