କଥା
ଶୁଚିବ୍ରତା ନାମକ ଜଣେ ଗରିବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧବା ନିଜ ଛୋଟ ପୁଅ ସହ ଭିକ୍ଷା କରି ଜୀବନ ଚଳାଉଥିଲେ। ଦିନେ ଘରକୁ ଫେରିବା ବାଟରେ ସେ ରାଜକୀୟ ଚେହେରାର ଏକ ଛୋଟ ପିଲାକୁ ଏକୁଟିଆ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଥିଲେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମଗୁପ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ଯାହାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଧିକାର କରିନେଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣି ନିଜ ପୁଅ ପରି ପାଳନ କଲେ।
ଦିନେ ବିଧବା ଦୁଇ ପିଲାଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଋଷି ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ। ଋଷି ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ବିଧବାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାହାଣୀ କହିଲେ, ଏବଂ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ଶିଖାଇଲେ: ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା, ଯେତେବେଳେ ଶିବ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଆନ୍ତି।
ସେମାନେ ନିଷ୍ଠାର ସହ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ। ଥରେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ବିଧବାଙ୍କ ପୁଅ ସୁନା ଭର୍ତ୍ତି ଏକ ପାତ୍ର ପାଇଲା, ଯାହା ସେ ନିଜ ପାଳିତ ଭାଇ ସହ ବାଣ୍ଟିଲା। ଆଉ ଦିନେ ଧର୍ମଗୁପ୍ତ ବନରେ ଅଂଶୁମତୀ ନାମକ ଜଣେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ; ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରକୁ ଭଲ ପାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମଗୁପ୍ତଙ୍କ ସହ ବିବାହ ଦେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଓ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଧର୍ମଗୁପ୍ତ ଅପହରଣକାରୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ବିଦର୍ଭ ଫେରି ପାଇଲେ। ସେ ବିଧବାଙ୍କୁ ରାଜମାତା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଜୀବନସାରା ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଚାଲିଲେ।
ପ୍ରଦୋଷ କାଳ ଆଉ ଏକ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଏ: ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରୁ ଉଠିଥିବା ହଳାହଳ ବିଷ ଶିବ ତ୍ରୟୋଦଶୀର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।
ପାରମ୍ପରିକ କଥାରୁ ଆମ ନିଜ ଭାଷାରେ ପୁନଃକଥିତ; ପରିବାର ଓ ପୁସ୍ତିକାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ସଂସ୍କରଣ ବିବରଣୀରେ ଭିନ୍ନ।