ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛਠ ਪੂਜਾ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਕੱਤਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਛਠ (ਸ਼ਸ਼ਠੀ) ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਦਿਖਾਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਸੰਧਿਆ ਅਰਘ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਲੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਊਸ਼ਾ ਅਰਘ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਰਣ।
6. ਖੇਤਰੀ ਅਪਵਾਦ, 2025 ਦੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ, ਕਿਸੇ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ: ਕੱਤਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਿਆਂ ’ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਅਰਘ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਵਾਲਾ ਦਿਨ “ਚੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ” ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛਠ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ: ਨਹਾਏ-ਖਾਏ, ਖਰਨਾ, ਸੰਧਿਆ ਅਰਘ (ਦਿਖਾਈ ਤਾਰੀਖ਼) ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਊਸ਼ਾ ਅਰਘ। ਸੰਧਿਆ ਅਰਘ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਕੱਤਕ ਸ਼ੁਕਲ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਂਗ) ਛਠ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਿਆਂ ’ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਅਰਘ ਵੇਲੇ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਮੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਿਆਂ ’ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (2025 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ 27 ਅਕਤੂਬਰ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼): ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਖੇਤਰੀ ਅਪਵਾਦ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਪਵਾਦ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ “ਚੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ” ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛਠ ਪੂਜਾ