కథ
లోకాలు సంచరిస్తున్న నారద మహర్షి భూమిపై ప్రజలు బాధపడటం చూసి దుఃఖించాడు. ఆయన విష్ణువు వద్దకు వెళ్లి వారి కష్టాలు తీర్చే సులభమైన మార్గం అడిగాడు. విష్ణువు ఆయనకు సత్యనారాయణ వ్రతం గురించి చెప్పాడు: భగవంతుని సత్య స్వరూపంగా భక్తితో పూజించడం, గోధుమ పిండి, అరటిపండు, నెయ్యి, చక్కెర, పాలతో సాదా నైవేద్యం సమర్పించడం, కుటుంబం, ఇరుగుపొరుగుతో కలిసి కథ చెప్పుకోవడం.
కాశీలో శతానందుడు అనే అత్యంత పేద బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. విష్ణువు ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుని రూపంలో అతని వద్దకు వచ్చి ఈ వ్రతాన్ని ఉపదేశించాడు. శతానందుడు తనకు లభించిన భిక్షతో మరుసటి రోజే వ్రతం చేయగా, అతని దారిద్ర్యం తొలగిపోయింది. తన కుటుంబంతో ఆ పూజను చూస్తున్న ఒక కట్టెలు కొట్టేవానిని లోపలికి ఆహ్వానించారు; అతను కథ విని, తానూ వ్రతం చేసి, అతనూ వర్ధిల్లాడు.
సంతానం లేని సాధువు అనే వర్తకుడు ఒక నది ఒడ్డున ఉల్కాముఖ మహారాజు ఈ వ్రతం చేయడం చూసి, తనకు సంతానం కలిగితే వ్రతం చేస్తానని మొక్కుకున్నాడు. కళావతి అనే కుమార్తె జన్మించింది, కానీ వర్తకుడు తన మొక్కును వాయిదా వేస్తూ వచ్చాడు — మొదట ఆమె పుట్టే వరకు, తర్వాత ఆమె వివాహం వరకు. ఒక వ్యాపార యాత్రలో అతనిపై, అతని అల్లునిపై దొంగతనం అనే తప్పుడు నింద పడి వారిని చెరసాలలో వేశారు; ఇంట్లో అతని భార్య లీలావతి, కుమార్తె దారిద్ర్యంలో పడ్డారు.
పొరుగింట్లో జరుగుతున్న సత్యనారాయణ పూజను చూసిన కళావతి తన తల్లికి చెప్పగా, ఇద్దరూ వ్రతం చేశారు. వర్తకుడు, అతని అల్లుడు విడుదలయ్యారు. కానీ ఇంటికి తిరిగి వస్తుండగా, వర్తకుడు ఒక సన్యాసితో (మారువేషంలో ఉన్న విష్ణువు) తన పడవలో ఆకులు, తీగలు మాత్రమే ఉన్నాయని అబద్ధం చెప్పాడు; అతను పశ్చాత్తాపపడే వరకు పడవలో నిజంగానే అవి మాత్రమే మిగిలాయి. ఇంట్లో కళావతి తన భర్తను కలవాలనే తొందరలో ప్రసాదం తీసుకోకుండా వెళ్లగా, అతని పడవ కనిపించకుండా మునిగిపోయింది; ఆమె తిరిగి వచ్చి ప్రసాదం స్వీకరించినప్పుడే అది మళ్లీ పైకి వచ్చింది.
వేట నుండి తిరిగి వస్తున్న తుంగధ్వజ మహారాజు, వ్రతం చేస్తున్న గోపాలకులు ఇచ్చిన ప్రసాదాన్ని తిరస్కరించి, తన కుమారులను, సంపదను కోల్పోయాడు. అతను తిరిగి వచ్చి గోపాలకులతో కూర్చొని వినయంతో ప్రసాదం స్వీకరించినప్పుడు అంతా తిరిగి లభించింది. విశ్వాసంతో వ్రతం చేసి, భగవంతుని ప్రసాదాన్ని మరువకుండా, తిరస్కరించకుండా ఉండేవారు ఈ జన్మలో సుఖాన్ని, పరలోకంలో శాంతిని పొందుతారనే హెచ్చరికతో కథ ముగుస్తుంది.
సాంప్రదాయ కథను మా స్వంత మాటల్లో చెప్పాం; కుటుంబాలలో మరియు పుస్తకాలలో చెప్పే కథల వివరాలలో తేడాలు ఉంటాయి.