कथा
राजा वैखानस चंपक नगरीत राज्य करत होता, जेथे विद्वानांचा सन्मान होत असे आणि प्रजा सुखाने राहत असे. एका रात्री राजाला स्वप्न पडले की त्याचे दिवंगत वडील नरकात यातना भोगत आहेत आणि आपल्याला वाचवण्यासाठी मुलाला आर्तपणे हाक मारत आहेत.
राजा अतिशय अस्वस्थ होऊन जागा झाला. पहाटे त्याने आपल्या पुरोहितांना हे सांगितले, आणि त्यांनी भूत, वर्तमान आणि भविष्य जाणणाऱ्या पर्वत ऋषींकडे जाण्याचा सल्ला दिला.
पर्वत ऋषींनी ध्यान लावले आणि म्हणाले: “तुझ्या वडिलांनी आपल्या हयातीत त्यांच्या एका पत्नीकडे दुर्लक्ष केले आणि एका पवित्र काळी तिला दुःख दिले. त्यामुळे ते आता यातना भोगत आहेत. मार्गशीर्ष शुक्ल पक्षातील मोक्षदा नावाच्या एकादशीचा उपवास कर आणि त्याचे पुण्य त्यांना अर्पण कर.”
वैखानस परतला आणि त्याने कुटुंबासह पूजा व दान करत उपवास केला आणि त्याचे पुण्य वडिलांना अर्पण केले. देवांनी पुष्पवृष्टी केली, आणि मुक्त झालेल्या त्याच्या वडिलांनी स्वर्गाकडे जाताना आपल्या पुत्राला आशीर्वाद दिला.
याच तिथीला श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला भगवद्गीता सांगितली असे मानले जाते, म्हणून हा दिवस गीता जयंतीही आहे, आणि अनेक जण उपवासासोबत गीतेचे पठण करतात.
पारंपरिक कथा आम्ही आमच्या शब्दांत सांगितली आहे; कुटुंबांत आणि पोथ्यांमध्ये सांगितल्या जाणाऱ्या कथांच्या तपशिलांत फरक असतो.