കഥ
സത്യയുഗത്തിൽ നാഡീജംഘന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച മുരൻ എന്ന അസുരൻ അത്യന്തം ശക്തനായിത്തീർന്ന് ഇന്ദ്രനെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിച്ചു. ഭയചകിതരായ ദേവന്മാർ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുനടന്നു; ഒടുവിൽ ശിവന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം പാലാഴിയിൽ പള്ളികൊള്ളുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ അടുത്തെത്തി സഹായം യാചിച്ചു.
വിഷ്ണു യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. കഥയനുസരിച്ച് മുരന്റെ സൈന്യങ്ങളുമായുള്ള ആ യുദ്ധം ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നു. വിഷ്ണു അസുരസൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചു, എന്നാൽ മുരൻ മാത്രം വീണില്ല. ക്ഷീണിതനായ വിഷ്ണു ബദരികാശ്രമത്തിലെ ഹിമവതി എന്ന ഗുഹയിലേക്ക് പിന്മാറി വിശ്രമിക്കാൻ കിടന്നു.
ഉറക്കത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ വധിക്കാമെന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ മുരൻ പിന്തുടർന്ന് ഗുഹയിലെത്തി. ആ നിമിഷം ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള, ആയുധധാരിണിയായ ഒരു യുവതി വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. അവൾ മുരനെ പോരിന് വിളിച്ചു; ഒരൊറ്റ ഹുങ്കാരം കൊണ്ട് അവനെ ഭസ്മമാക്കി.
ഉണർന്ന വിഷ്ണു അസുരൻ മരിച്ചുകിടക്കുന്നതു കണ്ട് ഇതാരു ചെയ്തു എന്ന് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിക്കാനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് താൻ ജനിച്ചതെന്ന് ദേവി പറഞ്ഞു. സന്തുഷ്ടനായ വിഷ്ണു, മാർഗ്ഗശീർഷത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പതിനൊന്നാം ദിവസം ജനിച്ചതിനാൽ അവൾ ഏകാദശി എന്ന് അറിയപ്പെടുമെന്ന് പറയുകയും അവൾക്ക് ഒരു വരം നൽകുകയും ചെയ്തു.
തന്റെ ദിനത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ഉപവസിക്കുന്നവർ പാപമുക്തരായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കണമെന്ന് ഏകാദശി അപേക്ഷിച്ചു. വിഷ്ണു അത് അനുവദിച്ചു; ഇതിനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരു വ്രതം തനിക്കില്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ മാസവും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെയും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെയും പതിനൊന്നാം ദിവസം ഏകാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതും, പല പാരമ്പര്യങ്ങളിലും ഉത്പന്ന ഏകാദശിയെ വർഷത്തിലെ ആദ്യ ഏകാദശിയായി കണക്കാക്കുന്നതും.
പരമ്പരാഗത കഥ ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ പുനരാഖ്യാനം ചെയ്തത്; കുടുംബങ്ങളിലും പുസ്തകങ്ങളിലും പറയുന്ന പതിപ്പുകൾ വിശദാംശങ്ങളിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.