कथा
सत्ययुगमा नाडीजङ्घको वंशमा जन्मेको मुर नामको एक दानव यति शक्तिशाली भयो कि उसले इन्द्र र अरू देवताहरूलाई स्वर्गबाट धपायो। देवताहरू डराएर पृथ्वीमा भौँतारिन थाले, र अन्त्यमा शिवको सल्लाहमा क्षीरसागरमा विश्राम गरिरहनुभएका विष्णुकहाँ गएर सहायताको बिन्ती गरे।
विष्णु युद्ध गर्न निस्कनुभयो। कथाअनुसार मुरका सेनासँगको युद्ध एक हजार दिव्य वर्षसम्म चल्यो। विष्णुले दानवका सेना नष्ट गर्नुभयो, तर मुर आफैँ ढलेन। थाकेर विष्णु बदरिकाश्रमको हिमवती नामको गुफामा गएर विश्राम गर्न पल्टनुभयो।
मुरले निदाएकै बेला उहाँलाई मार्ने विचारले गुफासम्म पछ्यायो। त्यसै क्षण विष्णुको शरीरबाट प्रज्वलित तेजले युक्त, अस्त्र-शस्त्र धारण गरेकी एक युवती प्रकट भइन्। उनले मुरलाई ललकारिन् र एउटै हुङ्कारले उसलाई भस्म पारिन्।
विष्णु ब्युँझेर दानवलाई मरेको देख्दा यो कसले गर्यो भनेर सोध्नुभयो। देवीले आफू उहाँकै शक्तिबाट उहाँको रक्षाका लागि जन्मिएको बताइन्। प्रसन्न भएर विष्णुले भन्नुभयो कि मार्गशीर्षको कृष्ण पक्षको एघारौँ दिन जन्मिएकीले उनको नाम एकादशी हुनेछ, र उनलाई वरदान दिनुभयो।
एकादशीले माग गरिन् कि उनको दिन भक्तिपूर्वक व्रत बस्ने जो कोही पापबाट मुक्त होस् र विष्णुको धाममा पुगोस्। विष्णुले त्यो वरदान दिनुभयो र घोषणा गर्नुभयो कि उहाँलाई यसभन्दा प्रिय कुनै व्रत हुनेछैन। यसैकारण हरेक महिनाको शुक्ल र कृष्ण दुवै पक्षको एघारौँ दिन एकादशी व्रत बसिन्छ, र धेरै परम्परामा उत्पन्ना एकादशीलाई वर्षको पहिलो एकादशी मानिन्छ।
परम्परागत कथालाई हाम्रै शब्दमा पुनः भनिएको; परिवार र पुस्तिकाहरूमा भनिने संस्करणहरूमा विवरण फरक हुन्छन्।