कथा
माहिष्मती नगरीमा राजा महीजित् बस्थे, जसले आफ्ना प्रजालाई बाबुझैँ रक्षा गर्थे। तर उनको कुनै सन्तान थिएन, र आफ्नो वंश टुङ्गिने विचारले उनलाई निकै पिरोल्थ्यो।
उनका मन्त्री र नागरिकहरू, उनको दुःखमा सहभागी भएर, सहायता गर्न सक्ने ऋषि खोज्न वनमा गए। त्यहाँ उनीहरूले अपार आयु र ज्ञान भएका लोमश ऋषिलाई भेटे र आफ्ना राजाको दुःख सुनाए।
लोमशले आँखा चिम्लेर राजाको पूर्वजन्म देख्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “अघिल्लो जन्ममा राजा एक गरिब व्यापारी थिए। एक दिन चर्को गर्मीमा, लामो यात्रापछि तिर्खाएर, उनले आफू पहिले पिउनका लागि एउटा पोखरीबाट गाई र बाछोलाई धपाए। त्यही निर्दयता अहिले बाधा बनेको छ।”
लोमशले भन्नुभयो, “उपाय हो श्रावण शुक्ल पक्षको एकादशी। तिमीहरू आफैँ रात्रि जागरणसहित यसको व्रत बस, र यसको पुण्य आफ्ना राजालाई अर्पण गर।” नागरिकहरू फर्के र ठ्याक्कै त्यसै गरे, र व्रतको पुण्य महीजित्लाई अर्पण गरे।
समय आएपछि रानी गर्भवती भइन् र एक तेजस्वी पुत्रलाई जन्म दिइन्। त्यसबेलादेखि यो एकादशीलाई पुत्रदा, अर्थात् “सन्तान दिने” भनिन्छ, र दम्पतीहरू आफ्ना सन्तानको कल्याणको प्रार्थना गर्दै यो व्रत बस्छन्।
परम्परागत कथालाई हाम्रै शब्दमा पुनः भनिएको; परिवार र पुस्तिकाहरूमा भनिने संस्करणहरूमा विवरण फरक हुन्छन्।