പ്രദോഷ വ്രതകഥ (ധർമ്മഗുപ്ത രാജകുമാരൻ)

കഥ

ശുചിവ്രത എന്ന ദരിദ്രയായ ബ്രാഹ്മണ വിധവ തന്റെ കൊച്ചുമകനോടൊപ്പം ഭിക്ഷ യാചിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്നു. ഒരു ദിവസം വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ, രാജകീയ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഒരു കൊച്ചുബാലൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കരഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു. അവൻ വിദർഭ രാജാവിന്റെ മകനായ ധർമ്മഗുപ്തനായിരുന്നു; അവന്റെ പിതാവ് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുകയും രാജ്യം ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അവൾ അവനെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി സ്വന്തം മകനെപ്പോലെ വളർത്തി.

ഒരു ദിവസം വിധവ രണ്ടു കുട്ടികളെയും കൂട്ടി ഒരു ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി; അവിടെ അവർ ശാണ്ഡില്യ മഹർഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. മഹർഷി രാജകുമാരനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവന്റെ കഥ വിധവയോട് പറയുകയും മൂവരെയും പ്രദോഷ വ്രതം പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു: ത്രയോദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, ശിവൻ നൃത്തം ചെയ്യുകയും എല്ലാ ദേവന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സൂര്യാസ്തമയശേഷമുള്ള സന്ധ്യയിൽ ശിവനെ ആരാധിക്കുക.

അവർ വിശ്വസ്തതയോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. ഒരിക്കൽ നദിയിൽ കുളിക്കുമ്പോൾ വിധവയുടെ മകന് ഒരു കുടം സ്വർണ്ണം ലഭിച്ചു; അവൻ അത് തന്റെ വളർത്തുസഹോദരനുമായി പങ്കിട്ടു. മറ്റൊരു ദിവസം ധർമ്മഗുപ്തൻ വനത്തിൽ വച്ച് അംശുമതി എന്ന ഗന്ധർവ്വ രാജകുമാരിയെ കണ്ടുമുട്ടി; അവർ പരസ്പരം പ്രണയത്തിലായി; സ്വപ്നത്തിൽ ശിവൻ അറിയിച്ചതനുസരിച്ച് അവളുടെ പിതാവ് അവളെ അവന് വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുത്തു.

ഗന്ധർവ്വരാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെയും ശിവന്റെ കൃപയുടെയും സഹായത്തോടെ ധർമ്മഗുപ്തൻ രാജ്യം കൈയടക്കിയവരെ തോൽപ്പിച്ച് വിദർഭ വീണ്ടെടുത്തു. അവൻ ആ വിധവയെ രാജമാതാവും അവളുടെ മകനെ പ്രധാനമന്ത്രിയുമാക്കി; അവരെല്ലാം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പ്രദോഷ വ്രതം തുടർന്നു.

പ്രദോഷകാലം മറ്റൊരു പാരമ്പര്യവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: പാലാഴി മഥനത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഹാലാഹലം എന്ന വിഷം ശിവൻ കുടിച്ചത് ത്രയോദശിയിലെ സന്ധ്യാസമയത്താണെന്നും, ആ നേരത്ത് ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചുവെന്നും.

പരമ്പരാഗത കഥ ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ പുനരാഖ്യാനം ചെയ്തത്; കുടുംബങ്ങളിലും പുസ്തകങ്ങളിലും പറയുന്ന പതിപ്പുകൾ വിശദാംശങ്ങളിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.